WPIS AKTUALNY 2025
Pod koniec 2025 roku w The Lancet ukazał się artykuł w którym omawiano rolę zapachu w procesie karmienia piersią.
Jak już wcześniej tutaj pisałam bardzo ważnym elementem kierującym dziecko do piersi jest zapach piersi, a dokładniej funkcja gruczołów Montgomergego.
Gruczoły te jako pierwszy opisał Morganini w 1719 roku, a następnie Roederer w 1753 roku. W 1837 roku Montgomery dokładniej opisał guzki na otoczce piersi jako połączoną jednostkę łojową i gruczołową mleczną, co potwierdziły kolejne badania i od jego nazwiska te gruczoły zyskały nazwę. Na piersi jest ich od 0 do 40, a większość jest umiejscowiona w górnej części otoczki. Przy pozycjonowaniu naturalnym w górnej połowie otoczki zwykle gdzieś znajduje się nos dziecka.
Gruczoły Montgomery’ego to nieco przekształcone duże gruczoły łojowe. Wydzielają substancję natłuszczającą brodawkę, która łagodzi wrażliwość podczas ssania i chroni przed infekcjami. Stanowią etap pośredni między gruczołami łojowymi a mlekowymi. Przewód mleczny może otwierać się do przewodu łojowego lub bezpośrednio na brodawkę. Dlatego z gruczołu Montgomery’ego może wypływać mleko, jeśli kanalik znajdzie tam ujście. Jest to normalna sytuacja anatomiczna i fizjologiczna. Zwykle ujścia gruczołów są zamknięte keratynowymi strukturami, a same gruczoły są gęsto unerwione.
Niektóre badania pokazują, że większa liczba tych gruczołów wiązała się z lepszym przyrostem masy ciała u dzieci, a maluchy częściej i aktywniej ssały pierś.
Frakcja lipidowa (łój) utrzymuje zapach na dłużej i poprawia stabilność kompleksu zapachowego. Podwyższona temperatura pod skórą otoczki podbija właściwości aromatyczne. Temperatura piersi rośnie, gdy niemowlę płacze, co prowadzi do lepszego uwalniania aromatów i zachęca dziecko do ssania. Fizjologicznie dzieci reagują na ten zapach – jest on dla nich „drogowskazem”. Temperatura piersi rośnie zarówno przy karmieniu piersią jak i odciąganiu mleka i z każdym wzrostem temperatury w zakresie fizjologicznym więcej mleka można odciągnąć z piersi (o około 10 ml/1 st. C).
Wydzielana substancja daje sygnał chemiczny, gdzie maluch ma się kierować po mleko. Częste mycie, kremowanie, nakładanie maści lub dezynfekcja mogą zakłócić ten zapach i instynkt dziecka.
Gruczoł może się zatkać przez nadmierne stosowanie lanoliny, smarowanie lejka laktatora czy szorowanie. Może pojawić się zmiana przypominająca „pryszcza” – w takiej sytuacji lekarz może przepisać leki przeciwzapalne.
Dawniej rekomendowano mycie i dezynfekowanie piersi spirytusem, co (jak teraz wiemy) zakłóca naturalne sygnały dla dziecka. Otoczka brodawki w pierwszych dobach po porodzie ma wyższe pH, co jest unikalnym sygnałem dla noworodka. Brodawka ciemnieje w ciąży, dając dziecku kontrastowy sygnał wzrokowy.
Nowy artykuł opublikowany w The Lancet podkreśla, że sensoryczne doznania zapachowe są dla dziecka istotnym elementem uruchmiającym i wspierającym odruchy po porodzie, a co za tym idzie wspiera karmienie piersią i przystawienie się do piersi.
Artykuł potwierdza naszą wiedzę:
- Zapach piersi matki jest drogowskazem, który pozwala noworodkowi samodzielnie pełznąć w stronę sutka już kilka minut po porodzie.
- Naturalny zapach matki działa na dziecko uspokajająco, zmniejszając poziom stresu, bólu i płaczu.
- Zaburzenia tego naturalnego zapachu (poprzez np. mycie czy dezynfekcję powierzchni piersi) lub jego zablokowanie (np. barierowo) sprawia, że noworodek może wykazywać trudności z odnalezieniem piersi, może utracić zainteresowanie ssaniem i szybciej wykazuje oznaki niepokoju i płacz. Ponadto wyczuwanie zapachów wg autorów jest dziecku przypisane jeszcze przed urodzeniem, bo zapach towarzyszy maluchowi, kiedy ten unosi się w płynie owodniowym.
Zapach mleka to jeden czynnik, drugim jest wydzielina właśnie gruczołów Montgomery’ego
Zapach mamy działa na noworodka jak naturalny kompas, który pomaga mu samodzielnie odnaleźć pierś i przygotować się do pierwszego karmienia, naturalnie wspiera pierwsze odruchu noworodkowe inicjujące laktację i ssanie: pełzanie w kierunku piersi, zapoznawanie się z otoczką/brodawką sutkową, czyli szukanie oraz rozpoczęcie ssania.
Dzieci, którym pozwala się na aktywne pełzanie w stronę brodawki, kierowane sygnałami zapachowymi chwytają ją głębiej i ssą efektywniej niż te, które są przystawiane do piersi z pomocą z zewnątrz. Zapewnienie noworodkowi czasu na samodzielne poszukiwania piersi przy pomocy sygnałów zapachowych jest dla niego korzystniejsze długofalowo niż natychmiastowe, włożenie brodawki do ust biernego dziecka np. przez personel na Sali porodowej.
Zmysł węchu i naturalna aktywność dziecka, generujące aktywizację odruchów są więc fundamentem udanego startu w karmieniu piersią. Nauka wciąż bada dokładną naturę substancji zapachowych wydzielanych przez pierś.
Autorzy badania proponują wdrożenie technik wspierających sygnalizowanie zapachowe w ramach 10 kroków szpitali przyjaznych dziecku 1
- Polityka szpitalna
Zalecenia powinny uwzględniać rolę naturalnych zapachów ciała i dążyć do optymalizacji kontaktu zapachowego między matką a dzieckiem.
- Kompetencje personelu
Włączenie zagadnień „komunikacji zapachowej” do szkoleń personelu, aby zwiększyć świadomość na ten temat na wszystkich szczeblach opieki.
- Edukacja przedporodowa
Szkolenia dla matek budujące świadomość roli węchu oraz wskazówki dotyczące praktyk wzmacniających wymianę sygnałów zapachowych.
- Opieka tuż po porodzie
Wdrażanie praktyk, które wpływają na zapach piersi i niemowlęcia, aby ułatwić inicjację karmienia piersią (np. unikanie zmywania naturalnych wydzielin).
- Wsparcie w karmieniu
Budowanie świadomości o wymianie zapachów jako czynniku ułatwiającym rozpoczęcie karmienia i redukującym wahania w produkcji mleka.
- Dokarmianie
Wykorzystanie motywacji do ssania stymulowanej zapachem piersi, co sprzyja rozwojowi dziecka i zmniejsza potrzebę podawania mieszanki.
- System rooming-in
Bliskość matki i dziecka oraz kontakt „skóra do skóry” umożliwiają wczesną komunikację zapachową i potęgują płynące z niej korzyści.
- Karmienie na żądanie
Wzmacnianie komunikacji zapachowej ułatwia karmienie „na żądanie” i zwiększa responsywność matek na potrzeby dziecka.
- Butelki, smoczki i uspokajacze
Matczyne sygnały chemiczne (w tym te zapachowe) pomagają ograniczyć wczesne wprowadzanie butelki, a także są pomocne w sytuacjach awaryjnych oraz przy ewentualnym przechodzeniu z karmienia piersią na butelkę.
- Wypis ze szpitala
Wzajemna ekspozycja matki i dziecka na swoje sygnały chemiczne przyspiesza moment wypisu ze szpitala (szczególnie w przypadku wcześniaków).
BIBLIOGRAFIA:
1. Wambach K, Spencer B, redaktorzy. Breastfeeding and human lactation. Seventh edition. Burlington, MA: Jones & Bartlett Learning; 2026.
2. Roberts SC, Damon F, Durand K, Havlíček J, Kourtis D, Langford B, et al. Breastfeeding, bonding, and olfaction: unlocking the potential of mother-infant odour exchange. eBioMedicine. stycznia 2026;123:106086.
3. Laleh SS, İnal S, Maghalian M, Mirghafourvand M. The effect of breast milk odor on infant pain and stress levels: a systematic review and meta-analysis. BMC Pediatr. 26 lutego 2025;25(1):145.
4. Alekseev NP. Physiology of Human Female Lactation [Internet]. Cham: Springer International Publishing; 2021 [cytowane 12 stycznia 2026]. Dostępne na: https://link.springer.com/10.1007/978-3-030-66364-3
5. Gardner H, Lai CT, Ward LC, Geddes DT. Thermal physiology of the lactating nipple influences the removal of human milk. Sci Rep. 14 sierpnia 2019;9(1):11854.
6. Zanardo V, Volpe F, Parotto M, Giliberti L, Simbi A, Severino L, et al. Maternal areola pH: A chemical basis for mother-infant recognition. Early Human Development. czerwca 2018;121:33–6.
7. Zanardo V, Volpe F, De Luca F, Straface G. A temperature gradient may support mother‐infant thermal identification and communication in the breast crawl from birth to breastfeeding. Acta Paediatrica. października 2017;106(10):1596–9.
8. Zanardo V, Straface G. The Higher Temperature in the Areola Supports the Natural Progression of the Birth to Breastfeeding Continuum. Samant R, redaktor. PLoS ONE. 27 marca 2015;10(3):e0118774.
9. Doucet S, Soussignan R, Sagot P, Schaal B. The Secretion of Areolar (Montgomery’s) Glands from Lactating Women Elicits Selective, Unconditional Responses in Neonates. Hausberger M, redaktor. PLoS ONE. 23 października 2009;4(10):e7579.
10. Kimura C, Matsuoka M. Changes in Breast Skin Temperature During the Course of Breastfeeding. J Hum Lact. lutego 2007;23(1):60–9.